Làm quen với Ubuntu 14.04 LTS
Tuy bây giờ việc dùng một bản phân phối GNU/Linux như Ubuntu là rất dễ, không có khó khăn gì mấy, nhưng cũng có một số khác nhau trong giao diện đồ họa của bàn làm việc, còn gọi nôm na là Desktop.Thêm nữa, giữa Linux và Windows, cách đặt tên file và vị trí file của mình cũng khác nhau một chút. Vậy tài liệu này chỉ giới thiệu giao diện đồ họa làm việc mang tên Unity của Ubuntu 14.04 LTS để những người đến làm việc tại Thư viện Trường Đại Học Thăng Long có thể nhanh chóng làm việc với hệ điều hành Ubuntu.
 |
| Hình 1: Màn hình nền (Desktop) là không gian làm việc và là một thư mục phụ riêng trong tài khoản của người dùng đã đăng nhập vào hệ thống máy tính Ubuntu. |
- Bên trái là Thanh ứng dụng (tiếng Anh gọi là Launcher). Để mở rộng không gian làm việc của màn hình làm việc, ta có thể cho Thanh ứng dụng tự che giấu. Nếu như vậy thì chỉ cần bấm phím Super (phím có biểu tượng Windows) để làm hiện lên Thanh ứng dụng, hoặc đơn giản là đưa con chuột sang phía trái màn hình làm việc để cho Thanh ứng dụng tự hiện lên. Nếu nhấn phím Super và giữ phím Super xuống, ta sẽ làm hiện lên bảng các phím nóng (Shortcut keys).
- Phía trên, bên trái, là Thanh thực đơn, là nơi mặc định sẽ xuất hiện các trình đơn theo từng ứng dụng, thay mà trên cửa sổ của ứng dụng (tập tính này có thể thay đổi trong trình thiết lập System settings... > Appearance).
- Phía trên, bên phải, là vùng thông tin chung về hệ thống máy tính với các biểu tượng về tín hiệu kết nối mạng, tín hiệu âm thanh, lịch và giờ, và cuối cùng (biểu tượng bánh răng) là trình dơn tổng hợp cho phép thiết lập hệ thống, cung cấp thông tin về hệ thống, chuyển đổi người dùng hoặc đăng xuất ra, tắt/khởi động lại máy tính.
 |
| Hình 2: Các thư mục phụ đã được tự động tạo ra trong tài khoản của người dùng không khác nhau mấy giuwax Ubuntu và MS Windows. |
- Bên MS Windows, các phân vùng ổ cứng được gọi theo kiểu C:, D:, E:, v.v. Ví dụ nếu ổ cứng có 2 phân vùng, một cho hệ điều hành MS Windows và một cái khác cho các số liệu, thì trong hệ thống tập tin MS Windows phân vùng thứ nhất sẽ được gọi là (ổ) C:, và những tài khoản của những người dùng sẽ được tạo ra trong ổ C: này. Phân vùng đã dành cho số liệu sẽ gọi là (ổ) D:. Nếu máy tính có ổ đọc CD hoặc DVD, nó sẽ được gọi với kí tự kế tiếp là E: và nếu người dùng cắm một ổ USB nó sẽ được gọi tiếp tục là F:
- Trong GNU/Linux, ổ cứng thứ nhất sẽ được gọi sda, ổ cứng thứ hai sẽ là sdb,
v.v..
Trên ở cứng thứ nhất, phân vùng thứ nhất sẽ là sda1, phân vùng thứ hai sẽ là sda2 (ghi chú: đối với phân vùng cấp 1 - primary partitions).
Hệ thống tập tin của hệ thống GNU/Linux theo dạng cây với cấp thứ nhất là "/", còn gọi là root system (rễ cây).
Dưới thư mục / có những thư mục cho các tệp chương trình của hệ thống như /bin, /etc, /usr, v.v. (xem hình 4 dưới đây).
Và thư mục dành cho số liệu của người dùng sẽ được ghi và lưu trữ trong thư mục /home. Trong đó hệ thống GNU/Linux sẽ tạo ra một tài khoản cá nhân cho mỗi người dùng đã được đăng ký làm việc thường xuyên với máy tình bởi người quản trị máy (người "siêu dùng" Root, hoặc người có quyền quản trị hệ thống với lệnh sudo). - Một khác nhau quan trọng khác giữa GNU/Linux và MS Windows là tên tập tin dùng kí tự hoa hoặc nhỏ sẽ có ý nghĩa khác nhau trong GNU/Linux trong khi MS Windows không phân biệt kí tự hoa/nhỏ trong tên tập tin. Có nghĩa là một tập tin có tên như DanhSach.txt sẽ khác một tập tin có tên danhsach.txt trong hệ thống GNU//Linux.
 |
| Hình 3: Thư mục nhà của người đăng nhập vào hệ thống Ubuntu trong trình quản lý tập tin Files (Nautilus). Khi nhấn nút phải con chuột vào các thư mục hoặc tập tin sẽ hiện lên một thực đơn các thao tác có thể áp dụng vào đối tượng. Nhấn nút phải con chuột vào một chỗ trống cho phép tạo ra các tập tin, tài liệu hoặc thư mục mới. Cột bên trai của cửa sổ Files cho phép di chuyển nhanh trong thư mục nhà hoặc trong thự mục gốc / của máy tính. |
 |
| Hình 4: Tất cả các số liệu như tệp tài liệu đã tạo ra trong phiên làm việc hoặc các tệp đã tải về sẽ được ghi trong tài khoản của người dùng (nếu có) dưới thư mục hệ thống /home. Trường hợp các tệp đã mở trực tiếp (không lưu trữ trước khi mở) từ Internet sẽ được lưu trong một thư mục tạm thời dưới /tmp. Chú ý: sau khi người dùng đã đăng xuất ra, các tệp của người đó đã lưu trong thư mục /tmp sẽ bị hệ thống tự động xóa đi. |
 |
| Hình 5: Các thiết bị ngoại vi nhứ ổ USB, đĩa CD/DVD, được coi như một hệ thống tập tin riêng. Khi cắm chúng vào máy tính, nhân hệ thống GNU/Linux sẽ gắn chúng vào hệ thống tập tin của Ubuntu dưới thư mục phụ /media. Quyền dùng thông tin trên thiết bị đó cũng được gắn với tài khoản của người dùng để bảo đam sự an toàn và sự riêng tư khi có nhiều người dùng khác nhau cùng đăng nhập vào một hệ thống máy tính Ubuntu. |
 |
|
Hình 6: Dash là
một trình cơ bản của Ubuntu nhằm giúp người dùng tìm được các ứng dụng
(Applications), hơi giống như nút Start của
MS Windows, và các tập tin trong thư mục riêng của mình. Ở phía trên, bên phải
của cửa sổ Dash có một tiện ích Lọc kết quả để
lọc thêm các kết qủa theo loại đối tượng hoặc theo nguồn. Muốn bật Dash, chỉ cần nhấn chuột vào biểu tượng của nó, trên cùng Thanh ứng dụng Launcher. Nếu Thanh ứng dụng Launcher đã bị che giấu, nhấn phím Super (hình biểu tượng Windows) sẽ làm hiện lên Thanh ứng dụng Launcher. |
 |
| Hình 7: Khi làm việc với LibreOffice (Ubuntu hoặc Windows) cần lưu ý về định dạng tài liệu khi lưu trứ. Tốt nhất là luôn luôn ghi tài liệu theo định dạng mặc định của ứng dụng ban đầu. Sau đó có thể xuất ra sang các định dạng khác bởi vì việc ghi lại theo một định dạng đóng (như .doc) không có bảo đảm sẽ 100% trung thực được. LibreOffice có sẵn tính năng xuất tài liệu theo dạng PDF (chỉ cấn nhấn vào biểu tượng PDF trên thanh công cụ của các ứng dụng con của LibreOffice) là rất thuận lợi để trao đổi tài liệu với bên ngoài, hoặc công bố trên mạng nếu không có yêu cầu người khác phải sửa nội dung. |
Trên máy tính, loại ứng dụng được dùng nhiều nhất, cùng với trình duyệt web, là trình soạn thảo văn bản. Trên Ubuntu và đa số các bản phân phối GNU/Linux khác có cài sẵn 2 trình để soạn thảo văn bản sau đây:
- Gedit là
trình soạn thảo văn bản đơn giản, lưu văn bản theo dạng text (tức không có kiểu
định dạng như đậm, nghiêng, v.v.), giống như trình Notepad của MS Windows. Tuy
nhiên Gedit có nhiều tính năng hơn nhiều so với Notepad, như tìm kiếm và thay
thế văn bản, tô màu cú pháp khi soạn lập trình. Nếu người dùng chỉ cần soạn
nhanh, chép dán văn bản không từ các trang web, chẳng hạn, đây là lựa chọn hợp
lý nhất.
Ghi chú: Trên một số hệ điều hành Ubuntu khác, như Lubuntu, Xubuntu, do không dùng Unity cho nên thường trình Leafpad sẽ được cài thay thế cho Gedit. - LibreOffice
Writer là trình soạn thảo văn bản cao cấp, đi kèm với
phần mềm văn phòng LibreOffice,
là một phần mềm có cùng nguồn gốc với phần mềm văn phòng nổi
tiếng OpenOffice.org (đã thoát ly từ
OpenOffice.org vào năm 2010). Nay đa số các người phát triển lập trình trong
cộng đồng người dùng phần mềm tự do nguồn mở chủ yếu đóng góp cho LibreOffice
hơn là OpenOffice.org.
LibreOffice Writer tương đương với trình soạn thảo văn bản Word trong phần mềm văn phòng Microsoft Office.
LO Writer có thể mở các tài liệu đã soạn với MS Word (định dạng tệp .doc và .docx) và cũng có thể lưu tài liệu theo các định dạng đó. Tuy nhiên, do định dạng .doc và .docx là những định dạng nguồn đóng của Microsoft, cho nên việc bảo đảm sự tương thích 100% khi mở các tệp dạng .doc và .docx trong LO Writer không thể bảo đảm sẽ là 100% trung thực, nhất khi có những kiểu định dạng phức tạp nhử bảng phức tạp, hình chèn, v.v..
Một cách tương tự, các tài liệu đã soạn trong LibreOffice Writer (định dạng .odt) cũng có thể mở ra hoàn toàn không có vấn đề trong MS Word (từ phiên bản 2007 trở lên), nếu đã không dùng định dạng bảng và chèn ảnh qúa phức tạp khi soạn tài liệu với LibreOffice.
 |
| Hình 8: Khi muốn mở một tài liệu gốc LibreOffice Writer (.odt), MS Word (2007) có thông báo như trên hình. Nhấn vào nút Details cho thấy là, theo MS Word đánh gía, tệp .odt đã bị hỏng và không mở được. |
 |
| Hình 9: Nếu muốn tiếp tục mở tài liệu LibreOffice, sẽ có thông báo thứ 2từ phía MS Word (2007) là có một số nội dung không đọc được và, nếu người dùng muốn thử khôi phục nội dung của tài liệu thì có thể thử nếu như có tin cậy vào nguồn gốc của tài liệu. Lựa chọn mặc định trong hộp thoại là No (= không khôi phục, tức là không tiếp tục mở nữa), cho nên muốn mở thì bắt buộc phải nhấn vào Yes. Và đương nhiên khi tôi mở tài liệu của tôi thì hoàn toàn không có vấn đề định dạng gì hết. Tài liệu .odt đã được trình bày một cách trung thực 100%! |
 |
| Hình 10: Tài liệu soạn bởi LO Writer, đã lưu theo dạng .odt, mà MS Word đã cho rằng là tệp bị lỗi, không đọc được một số nội dung, đã được mở trong MS Word (MS Office 2007) không có vấn đề gì hết. |
Ở đây cũng phải nói rằng MS Word có thể phát ra một thông báo, khi mở một tài liệu đã soạn với LibreOffice Writer, ghi rằng là tệp bị lỗi, không mở được (hình 8, 9,10). Lúc đó người dùng phải bỏ qua thông báo và tiếp tục muốn mở tệp thì MS Word mới chịu được mở tài liệu LibreOffice.
Tìm hiểu thêm và nhận hỗ trợ trực tuyến
Hỗ trợ trực tuyến qua mạng xã hội
- Ubuntu-vn trên Facebook: https://www.facebook.com/groups/foss.vn/
- Ubuntu Việt trên Facebook: https://www.facebook.com/UbuntuViet1/
Hộp thư chung (mailing-list)
- HanoiLUG (Những
người dùng GNU/Linux tại Hà Nội): đặt câu hỏi qua email để nhận được
sự đáp
lài của cộng đồng người dùng GNU/Linux tại Hà Nội và Việt Nam.
Đăng ký địa chỉ email để gửi/nhận tin tại đây
Tài liệu hướng dẫn trên Internet
- Trang dự án C3LD (Tổ chức đại học Pháp ngữ - AUF) : Nhiều tài liệu (nhưng hơi cũ, từ 2006 đến 2012) tại mục Docs (http://c3ld.vn.refer.org/rubrique.php3?id_rubrique=10)
- Ubuntu Manual 14.04 LTS, 2nd edition (tiếng Anh - chưa dịch): http://ubuntu-manual.org/
- Tin tức, thủ thuật Ubuntu tại Việt Nam | Ubunsys: http://ubunsys.com/
- Blog Ubuntu Việt: http://ubuntu-viet.blogspot.com/
- Video
trên Youtube: -
Ubuntu 14.04 - Hướng dẫn Ubuntu cơ bản (cho người chưa bao
giờ dùng
Ubuntu, 14 phút)
- Hệ điều nguồn mở Ubuntu (trao đổi quan điểm về vấn đề dùng Ubuntu, tác gỉa: Đào Quang Huy, 10 phút)
Ghi chú: Các hình (slides) 1-7 trên đây có thể tải theo dạng PDF ở đây.
0 nhận xét: