Kinh nghiệm phát triển OER tại Thư viện Trường Đại Học Thăng Long

23:05 Nặc danh 0 Comments

Ảnh những người đã tham gia hội thảo (nguồn ảnh : trang hội thảo OER2)

Đây là tên của bài tham luận Trường Đại học Thăng Long đã đóng góp cho Hội thảo quốc tế lần 2 về Học liệu mở (OER) "Đề xuất chính sách thúc đẩy tài nguyên giáo dục mở trong giáo dục đại học Việt nam", đã được Trường Đại học Khoa Học Xã Hội và Nhân Văn (Đại Học Quốc Gia Hà Nội) đã tổ chức ngày 28 tháng 09/2016 tại Hà Nội, với sự tài trờ của văn phòng UNESCO Bangkok.


Bài tham luận giới thiệu kết quả hoạt động tạo ra nguồn OER trên internet, đặc biệt giới thiệu quy trình thực hiện các phim hướng dẫn người dùng tin làm quen và sử dụng các phần mềm đã cài đặt sẵn trên các máy vi tính của thư viện Trường Đại Học Thăng Long nhằm tăng cường kiến thức thông tin. Những tài liệu đăng trên trang blog và những phim ngắn được công bố trên kênh Youtube đều kèm theo một giấy phép sử dụng Creative Commons loại CC-BY-SA-NC.

Cách trích dẫn bài này có thể như sau: Vũ Đỗ Quỳnh và CTV (2016). Kinh nghiệm phát triển OER tại thư viện Trường Đại Học Thăng Long, tr. 142-152 in: Kỷ yếu Hội thảo quốc tế "Đề xuất chính sách thúc đẩy tài nguyên giáo dục mở trong giáo dục đại học Việt Nam", Trường Đại Học Khoa học Xã Hội và Nhân Văn, Hà Nội, tháng 09/2016, 181 trang.

Có thể tải tất các bài tham luận từ trang hội thảo.

---

Mở đầu:

Trường Đại học Thăng Long (TLU) đã bất đầu quan tâm đến các tài nguyên học liệu mở (OER) từ đầu năm 2014 khi được văn phòng UNESCO tại Việt Nam mời tham gia cùng Bộ Giáo dục và Đào tạo Việt Nam vào một cuộc khảo sát về tình trạng hiểu biết và dùng OER tại một số trường đại học ở Việt Nam. Trường TLU cũng đã đóng góp một bài tham luận về tình trạng hiểu biết về OER của đội ngũ giáo viện của Trường tại hội thảo quốc tế về OER làn thứ nhất, đã được tổ chức tại Khoa Thông tin-Thư viện, Trường Đại học Khoa học Xã Hội và Nhân Văn Hà Nội ngày 29 tháng 12/2015. Cuộc khảo sát nói trên đã cho thấy tỷ lệ thấp cán bộ của Trường có biết về OER.

Cuối năm 2015 cũng là thời điểm lãnh đạo của Trường Đại học Thăng Long vạch ra một lộ trình hợp pháp hoá các phần mềm đang dùng trên các máy tính của Trường, đặc biệt bằng cách cài đặt và triển khai hệ điều hành Ubuntu, một bản phân phối GNU/Linux đang phổ biến ở Việt Nam và thân thiện với người dùng. Đi đầu trong quá trình hợp pháp hoá phần mềm, Phòng Thông tin-Tư liệu và Thư viện (Phòng TT-TL-TV, gọi tắt là Thư viện) của Trường Đại học Thăng Long đã thay thế hệ điều hành Microsoft Windows XP, không còn nhà sản xuất hỗ trợ nữa, bằng hệ điều hành Ubuntu 14.04 LTS trên các máy tính của phòng thư viện điện tử. Việc chuyển đổi hệ điều hành máy tính sang nguồn mở không chỉ là miễn phí về giá mua bản quyền sử dụng mà còn đem lại nhiều lợi ích như sự an toàn tin học cao hơn khi tránh được các máy tính bị lây các vi-rút tin học thường xuyên tấn công hệ điều hành của Microsoft.

Tuy nhiên, việc thay đổi hệ điều hành kèm theo các ứng dụng cơ bản như bộ văn phòng Microsoft Office bằng LibreOffice đã yêu cầu Trường phải nỗ lực tạo ra những nguồn tài liệu cho cán bộ và sinh viên của Trường có thể học tập làm quen với hệ điều hành Ubuntu và trình soạn thảo văn bản LibreOffice Writer đang triển khai. Trong khi nguồn tài liệu hướng dẫn sử dụng Ubuntu và LibreOffice bằng tiếng nước ngoài như tiếng Anh, tiếng Pháp rất phong phú trên mạng Internet, đặc biệt có khá nhiều phim hướng dẫn dùng Ubuntu và LibreOffice trên các kênh Youtube, nhưng các học liệu bằng tiếng Việt lại rất ít hoặc đã lạc hậu về phiên bản phần mềm. 

Tài liệu OER đăng trên blog

 

STT	Ngày công bố	Tên bài	Số lượt xem bài đến 10/08	Chỉ số xem bài
1	19/11/15	Chào mừng đến blog của Nhóm Thông tin Khoa học	53	0,2
2	24/11/15	Học miễn phí với các trường nổi tiếng của thế giới	25	0,1
3	30/11/15	Bổ sung thêm tính năng cho trình duyệt web Mozilla Firefox	115	0,5
4	03/12/15	Đạo văn và vai trò của việc trích dẫn tài liệu tham khảo	85	0,3
5	12/12/15	Giới thiệu cài đặt Zotero	173	0,7
6	18/12/15	Cài kiểu trích dẫn theo Bộ GDĐT vào Zotero	101	0,4
7	19/12/15	Một số liên kết hữu ích về việc trích dẫn	66	0,3
8	28/12/15	Khóa học trực tuyến: Tìm kiếm bằng công cụ Google	38	0,2
9	04/01/16	Tình trạng hiểu biết về OER (tài nguyên giáo dục mở) tại trường ĐH Thăng Long	93	0,4
10	11/01/16	Hợp pháp hóa phần mềm máy tính	298	1,4
11	21/01/16	5 trang web tải ảnh bản quyền miễn phí	119	0,6
12	23/01/16	Kỹ năng tìm kiếm thông tin trên Internet	216	1,1
13	26/02/16	Canon LBP2900 và Ubuntu 14.04 LTS	260	1,6
14	27/02/16	Chuyển sang Ubuntu (14.04 LTS)	362	2,2
15	27/02/16	Ubuntu Desktop cho khách (Guest – session)	214	1,3
16	28/02/16	Làm quen với Ubuntu 14.04 LTS	205	1,3
17	01/03/16	Tự học Writer với video Youtube	156	1,0
18	06/03/16	Dùng Microsoft Office miễn phí	200	1,3
19	11/03/16	Những tùy biến cần thiết trước khi dùng Writer	202	1,3
20	11/03/16	Hướng dẫn sử dụng CSDL Hinari	149	1,0
21	25/03/16	Tài liệu hướng dẫn dùng Writer và Calc	213	1,5
22	28/03/16	Thư viện học liệu mở Việt Nam VOER - sức mạnh đến từ cộng đồng	100	0,7
23	30/03/16	Các loại giấy phép khi tham gia học liệu mở	88	0,7
24	06/04/16	Sử dụng VOER với vai trò người đóng góp nội dung các Module (Tác giả, Giảng viên)	63	0,5
25	10/04/16	Thiết lập font TNR cho Calc	118	1,0
26	05/05/16	Kỹ năng thông tin trong nghiên cứu	92	0,9

Thống kê về số lượt xem các bài từ ngày đăng bài cho đến này 10/08/2016 đạt từ 25 lượt cho đến 362 lượt xem. Tuy nhiên, do bài đăng sớm sẽ tích được nhiều lượt đọc hơn là bài đăng sau, cho nên chúng tôi đã tính toán chỉ số xem bài bằng cách chia số lượt xem từ ngày đăng bài cho đến ngày 10/08/2016 bằng số ngày từ ngày đã công bố bài cho đến ngày 10/08/2016. Vậy, một bài có chỉ số xem bài bằng 1,0 có nghĩa là bài đó đã được xem trung bình 1 lần/ngày trong khoảng thời gian từ ngày công bố cho đến móc ngày 10/08/2016. Như thế có thể so sánh một cách hợp lý hơn độ hấp dẫn các bài với nhau trên cơ sở giá trị của chỉ số xem bài.

4. Kỹ thuật tạo video:

Máy tính dùng để thực hiện ghi hình là một máy tính hiệu Compaq, CPU Intel dual-core,  chạy hệ điều hành Ubuntu 14.04.4 LTS, giống các máy tính cho sinh viên dùng nhưng có dung lượng bộ nhớ RAM được nâng lên gấp đôi, là 2 GB thay mà 1 GB. Những thiết bị khác bao gồm 1 headphone và 1 microphone.

4.1 Phần mềm tạo video

Có rất nhiều ứng dụng phần mềm cho phép ghi lại các thao tác trên một màn hình vi tính.  Công việc ghi lại các thao tác trên màn hình vi tính thành một bản video, thuật ngữ tiếng Anh được gọi là screencasting và sản phẩm tương tự được gọi là screencast. Trong kho phần mềm của hệ điều hành Ubuntu có sẵn một số phần mềm ghi hình video màn hình như Vokoscreen (Kohaupt, không ngày) và Kazam (Higginson & Klasinc, 2010). Do đó chúng tôi đã cài đặt và thử sử dụng cả hai ứng dụng ghi hình video nói trên.

Giao diện màn hình các chức năng chính của Vokoscreen 1.9.0

Giao diện ứng dụng của Kazam 1.4.5

Kazam là ứng dụng quay màn hình với các thao tác thực hiện khá đơn giản, dễ sử dụng với tính năng quay màn hình đi kèm việc thu âm từ microphone (mic) và các thao tác được thực hiện theo hướng đi của con trỏ chuột (Mouse cursor), Kazam sẽ ghi hình sau số giây mà người dùng lựa chọn, thực tế người thực hiện video là 5 giây. Kết qua sau ghi hình là video được xuất ra rõ nét cùng âm thanh rõ ràng, các video này gần như cải thiện và khắc phục được tất cả các nhu cầu mà người thực hiện cần, như làm việc trong môi trường có nhiều tạp âm.

Như vậy những kết quả thí nghiệm đã cho thấy ứng dụng Kazam (phiên bản 1.4.5, Ubuntu 14.04 LTS) đã phù hợp nhất với cấu hình phần cứng máy vi tính đang dùng tại Thư viện. Do đó chúng tôi đã chọn ứng dụng Kazam để thực hiện tất cả những video.

4.2 Biên soạn video

4.3 Công bố video

1. CNTT Thư viện đại học: Tập trung các video nhằm rèn luyện về các ứng dụng cao cấp trong lĩnh vực trích dẫn tài liệu khoa học phục vụ nghiên cứu khoa học và giảng dạy.
2. Dùng LibreOffice: Trước tiên tập trung vào trình soạn thảo văn bản Writer, là ứng dụng thông dụng nhất.
3. Hướng dẫn tìm kiếm thông tin: Bao gồm các video nhằm phổ biến về kiến thức thông tin nói chung.
4. Hướng dẫn sử dụng hệ điều hành nguồn mở Ubuntu.

STT	Ngày công bố	Tên video và link xem video	Thời lượng (phút)	Số lượt xem video đến 10/08/2016
1	01/03/16	Giới thiệu Ubuntu khách 14.04 (Xem video)	3:52	31
2	03/03/16	Giới thiệu màn hình Desktop Ubuntu (Xem video)	4:06	102
3	03/03/16	Thay đổi một số thiết lập cho phiên làm việc Ubuntu (Xem video)	1:33	91
4	07/03/16	Thay đổi ngôn ngữ làm việc trong Ubuntu (Xem video)	2:10	85
5	09/03/16	Giới thiệu các tiện ích trên Firefox của thư viện trường ĐH Thăng Long (Xem video)	4:31	16
6	13/03/16	Giới thiệu Microsoft Office Online (Xem video)	4:55	45
7	29/03/16	Setup zotero for Firefox (Xem video)	3:16	18
8	29/03/16	Thay đổi tùy biến trong LibreOffice Writer (Xem video)	7:14	64
9	30/03/16	Thay đổi font chữ trong LibreOffice Calc (Xem video)	4:20	54
10	31/03/16	Làm quyen với thẻ Menu trong Writer 5.1 (Xem video)	4:15	22
11	06/04/16	Lưu file pdf (Xem video)	1:53	14
12	06/04/16	Cấu trúc hóa tài liệu trong ứng dụng Writer (Xem video)	4:38	15
13	07/04/16	Giãn dòng cho đoạn văn trong Writer (Xem video)	2:38	19
14	07/04/16	Đếm số từ trong tài liệu văn bản (Xem video)	1:31	01
15	07/04/16	Bật tắt chế độ đánh số đầu dòng trong Writer (Xem video)	2:00	09
16	12/04/16	Hướng dẫn tìm tin tại Thư viện trường ĐH Thăng Long(Xem video)	3:22	18
17	13/04/16	Tìm từ và thay thế từ trong văn bản (Xem video)	3:50	09
18	13/04/16	Hướng dẫn sử dụng các dịch vụ của Thư viện (Xemvideo)	4:03	11
19	13/04/16	Setup Zotero standalone (Xem video)	6:38	07
20	14/04/16	Đánh số trang và chèn ngày tháng, thời gian (Xem video)	3:49	22
21	14/04/16	Thay đổi định dạng trang từ trang dọc sang trang ngang trong Writer (Xem video)	3:11	27
22	18/04/16	Hướng dẫn tìm tin trên Google Scholar (Xem video)	4:09	16
23	19/04/16	Tạo bảng biểu trong Writer (Xem video)	7:25	10
24	21/04/16	Tạo template cho văn bản hành chính trong Writer (Xemvideo)	7:29	15
25	04/05/16	Chèn - Dán một đoạn văn bản không có định dạng gốc (Xem video)	3:40	05
26	08/05/16	Thêm bình luận vào văn bản (Xem video)	2:46	07
27	09/05/16	Chèn ảnh vào văn bản Phần 1: Chèn đơn giản (Xem video)	6:13	19
28	16/05/16	Tạo và tùy chỉnh Bullets và Numbering (Xem video)	4:44	12
29	22/05/16	Tạo chú thích Footnotes and Endnotes (Xem video)	3:01	21
30	23/05/16	Hướng dẫn cài đặt công cụ đánh dấu trang Diigo (Xem video)	2:49	30

5. Kết luận

Xu thế phát triển mô hình trường đại học nghiên cứu, hình thức đào tạo từ xa, E-learning, cũng như phương pháp đào tạo lấy người học làm trung tâm, kích thích tính tích cực và chủ động của người học đã đòi hỏi và tạo điều kiện nâng cao vai trò, vị thế của các thư viện đại học trong giai đoạn hiện nay. Trong đó nguồn học liệu mở là một bộ phận quan trọng và đặc thù của nguồn tin tại các thư viện đại học. Chính vì thế, chú trọng phát triển các nguồn học liệu mở mang nhiều giá trị và ý nghĩa khác nhau đối với các Thư viện Đại học. Để phục vụ tốt nhất người học, đồng thời có ý nghĩa quảng bá rộng rãi giá trị của Thư viện Đại học, hệ thống CSDL về nguồn học liệu cần được cung cấp dưới hình thức nguồn học liệu mở tại cổng thông tin của trường đại học. Chính vì những lý do đó, thư viện Trường Đại Học Thăng Long đã bước đầu quan tâm và tạo ra những nguồn học liệu mở dưới dạng những video ngắn nhằm cung cấp những thông tin thiết yếu nhất để việc nghiên cứu, học tập của cán bộ, giáo viên và sinh viên được hỗ trợ một cách tốt nhất, thuận tiện nhất.
Mặc dù, với nguồn nhân lực hạn chế, Phòng Thông tin Tư liệu Thư viện Trường Đại học Thăng Long đã sản xuất được một số lượng học liệu mở không nhỏ, theo dạng bài đăng trên blog và video trên Youtube, hoàn toàn dựa vào những phần mềm tự do nguồn mở. Tuy số lượt xem các bài đăng trên blog và những video trên kênh Youtube còn rất khiêm tốn, nhưng chúng tôi hy vọng rằng chỉ số xem bài và video sẽ tăng lên chứng tỏ về sự có ích của những học liệu đã được sản xuất.
Chúng tôi hoan nghênh các đọc giả và những người xem video góp ý với chúng tôi, tham gia chia sẻ và quảng bá những nguồn học liệu mở nói trên, đặc biệt thông qua hội thảo này, giúp chúng tôi tiếp tục sự nghiệp xây dựng nguồn học liệu mở cho ngành giáo dục đại học tại Việt Nam.

6. Tài liệu tham khảo

This work is licensed under a Creative Commons Attribution-ShareAlike 4.0 International License.